استفاده از شاخک انتهایی (قلاب/گیره) و حذف نیاز به ناودانی منقطع در دیوارهای غیرباربر
اگر با اجرای والپست و جزئیات دیوارهای غیرباربر سروکار داری، احتمالاً این سؤال همیشه گوشهی ذهنت هست:
«اگه از شاخک انتهایی (گیره،قلاب)استفاده کنم، دیگه لازم نیست ناودانی منقطع بزنم؟»
جوابش کوتاهه: بله.
طبق پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰، وقتی اتصال دیوار به ستون یا قاب با شاخک انتهایی استاندارد انجام بشه، نیازی به اجرای ناودانی منقطع نیست.
اما چرا؟ و چطور باید درست اجراش کرد؟
بیا قدمبهقدم بازش کنیم.
اصل ماجرا چیه؟
فرض کن دیواری داری که باید در برابر زلزله رفتاری «کنترلشده» داشته باشه؛ نه جدا بشه، نه بین تیر و ستون گیر بیفته و ترکهای بدجور تولید کنه.
پیوست ششم دقیقاً برای همین نوشته شده:
کنترل رفتار دیوارهای غیرسازهای.
وقتی از شاخک انتهایی استفاده میکنی، داری انتهای دیوار رو به تیر یا ستون «ایمن» وصل میکنی؛ طوری که دیوار هم مهار بشه، هم آزادی حرکت کنترلشده داشته باشه.
این همون کاریه که قبلاً با «ناودانی منقطع» انجام میشد.
پس وقتی یکیشون رو درست اجرا کنی، دیگری لازم نیست.
چرا شاخک انتهایی جای ناودانی رو میگیره؟
چندتا دلیل ساده:
۱) انتقال نیرو بهصورت کنترلشده
شاخکها نیروهای زلزله رو مستقیم و محدودشده به قاب منتقل میکنن.
این یعنی دیوار دیگه نیاز نداره توی ناودانی سر بخوره تا انرژی تخلیه کنه.
۲) جلوگیری از گیرکردن دیوار
وقتی شاخک درست نصب بشه، فاصله و آزادی لازم رو فراهم میکنه.
عملاً خطر “گیر افتادن دیوار” بین اعضای سازهای از بین میره.
۳) کاهش هزینه و سرعت اجرای بالا
ضخامتکار، شاقولگیری، برشهای ریزکاری برای ناودانی…
همه حذف میشن.
شاخک یعنی کار تمیزتر و سریعتر.
۴) رعایت کامل الزامات پیوست ششم
آییننامه صراحتاً میگه در صورت استفاده از اتصالهای مکانیکی مثل گیره، قلاب یا شاخک، اجرای ناودانی منقطع الزام ندارد.
اجرای درست شاخک انتهایی چطور باید باشد؟
حالا بخش مهم ماجرا همینجاست.
اگه درست اجرا نشه، نه تنها جای ناودانی رو نمیگیره، بلکه دیوار رو هم آسیبپذیر میکنه.
۱) نصب روی ستون یا قاب با اتصال مطمئن
شاخک باید روی ستون، با پیچ مناسب یا جوش استاندارد فیکس شود.
اتصال سست مساوی دیوار بیپناه.
۲) فاصله از لبه دیوار
معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر از لبه قرار داده میشه، ولی طبق جزئیات طراحی پروژه.
۳) تعداد و آرایش
بسته به ارتفاع و وزن دیوار مشخص میشه؛
برای دیوارهای سفالی، هبلکس، بلوکی، معمولاً در چند ردیف استفاده میشود.
۴) اجازه حرکت نسبی (در حد آییننامه)
یعنی شاخک باید طوری نصب بشه که دیوار هنگام زلزله کمی جابهجا بشه، ولی از قاب جدا نشه.
این روش برای چه دیوارهایی مناسب است؟
تقریباً همهی دیوارهای غیرباربر داخل یا خارجی که:
از قاب سازهای فاصله دارند
احتمال جداشدن یا آسیب در زلزله دارند
نیاز به مهار جانبی طبق پیوست ششم دارند
یک نکته مهم: ناودانی حذف میشود…ولی میلگرد بستر نه!
یه چیز رو باید خیلی شفاف بگم
گاهی اجراکارها فکر میکنن:
«خب، حالا که شاخک انتهایی گذاشتیم و ناودانی منقطع دیگه لازم نیست، پس میلگرد بستر هم میتونه حذف بشه.
نه. اصلاً اینطور نیست.
شاخک و میلگرد بستر اصلاً جای هم رو نمیگیرن.
هر کدومشون یه وظیفه جدا دارن:
شاخک برای مهار دیوار به قاب سازهایه.
میلگرد بستر برای یکپارچگی خود دیوار و جلوگیری از ترکهای کششی و برشی وسط کاره.
پس وقتی شاخک رو اجرا میکنی و ناودانی رو کنار میذاری، میلگرد بستر همچنان باید اجرا بشه.
میخوای ناودانی رو حذف کنی؟ تعداد رجهای میلگرد بستر باید کافی باشد
فرض کن یک دیوار سفالی داری ۳ متر.
طبق پیوست ششم، این دیوار باید هم در ارتفاع مهار بشه، هم در طول، هم داخل خودش تقویت داشته باشه.
وقتی تصمیم میگیری ناودانی رو حذف کنی و از شاخک استفاده کنی، آییننامه میگه:
تعداد رجهای میلگرد بستر باید متناسب با ارتفاع و شرایط دیوار افزایش پیدا کنه.
یعنی چی؟
دیوار هرچی بلندتر باشه،
وزنه بیشتری منتقل میکنه،
احتمال خمش و ترک وسط دیوار هم بالاتره.
اینجاست که میلگرد بستر نقش کمکی مهمی پیدا میکنه و باید در فاصلههای کمتر و تعداد بیشتر اجرا بشه تا باری که قبلاً ناودانی پخش میکرد، حالا بین رجهای مسلح پخش بشه.
به زبان ساده:
شاخک انتهایی اتصال دیوار به سازه را تأمین میکند،
میلگرد بستر پایداری خود دیوار را،
و حذف ناودانی فقط زمانی معتبر است که هر دو درست و کافی اجرا شوند.
جهت مشاوره_سفارش_برآورد رایگان
مهندس طباطبائی
